Duurzaam toerisme en interactie met locale bevolking
Het nieuwe reizen – duurzaam op reis
Steeds meer mensen worden zich bewust van het effect van toerisme op vakantiebestemmingen. We willen allemaal graag een leuke vakantie naar mooie landen, bijvoorbeeld om de prachtige natuur te bewonderen, bijzondere safari’s te ervaren, of kennis te maken met de locale bevolking. Daarnaast ontstaat steeds meer de behoefte om onze welvaart te delen – en iets terug te doen voor het gastland, de locale bevolking of het milieu. We willen meer bewuster reizen, meer duurzaam. Maar wat is nu eigenlijk duurzaam en verantwoord reizen?
Waar het om gaat is de negatieve effecten van toerisme zoveel mogelijk te beperken en iets bij te dragen aan de bevolking en de natuur van de plaatsen die u bezoekt. Dat kan gebeuren in een sociaal-culturele of economische context of op het gebied van milieu en omgeving.
Er zijn veel manieren waarop reisorganisaties, accommodaties en excursies ter plaatse en ook uzelf, kunnen bijdragen aan duurzaam toerisme. Bijvoorbeeld d.m.v. het steunen van projecten, investeren in het opleiden van mensen of lokaal inkopen doen.
Bekijk hier onze duurzame reizen in 2012
Bijzonder: beleef het alledaagse. Interactie met locale bevolking
Een reis naar Afrika is niet compleet zonder kennis te maken met de locale bevolking. Wij bieden u diverse excursies waarin u voor een aantal uur deel wordt van het leven van mensen in Zuid-Afrika, Namibië of Botswana. Zo kunt u zelf de verschillen en overeenkomsten ervaren. We weten uit ervaring dat deze ontmoetingen vaak de mooiste herinneringen opleveren.
Onze excursies nemen u mee naar veel verschillende plaatsen in Zuidelijk Afrika - vaak plaatsen waar u zelf niet zo gemakkelijk op eigen gelegenheid uitkomt. U zult er mensen ontmoeten die soms nog heel traditioneel leven of zoeken naar een balans waarbij oude waarden en modern leven samen gaan. Zelfs bij de meest traditioneel levende stammen als de Himba in Namibië en de Bushmen in Botswana wordt naar deze balans gezocht.
Wij, als Gemsbok Reizen, vinden juist deze zoektocht naar balans de echte glans aan interactie geven. Er is geen volk meer in Zuidelijk Afrika dat kan leven zonder bewust te zijn van moderniteit en vooruitgang. Soms liggen de tradities onderhuids, bij andere stammen zijn ze juist in het dagelijkse leven volop zichtbaar. Hun zoektocht naar het behoud van traditionele waarden en levenspatronen binnen deze context is voor ons de werkelijke waarde van onze excursies.
Wij vinden dit een vorm van duurzaam toerisme waarbij wij als bezoeker rekening houden met de levensomstandigheden van mensen. Van ons als bezoeker wordt gevraagd om verder te kijken dan wat onze ogen waarnemen. Als we met respect kijken hoe deze zoektocht naar balans tussen traditie en moderniteit wordt vorm gegeven, ontstaat er vanzelf ruimte om de nog overgebleven tradities en gewoontes werkelijk te zien en te waarderen.
Een nieuwe manier van reizen
Als reiziger willen we vaak veel in korte tijd. We trekken in snel tempo van de ene plaats naar de andere om zoveel mogelijk te kunnen zien. We snuiven de ervaringen op die we thuis tijdens het volgende werkjaar langzaam verwerken. En hoe leuk deze manier van reizen ook is, soms is er een moment waarop je dat anders wilt – meer duurzaam, meer slow. Langzamer en meer bewust, maar daardoor juist intenser. Dat is goed voor jezelf als reiziger, maar ook heel prettig voor de locale situatie.
Als reiziger krijgt u zo meer tijd om op adem te komen en om de omgeving echt te leren kennen. Voor de locale situatie vermindert het bovendien de druk. Hoe sneller gasten van locatie wisselen, hoe meer in korte tijd moet worden gepresteerd, met alle milieudruk van dien. Bovendien betekent deze nieuwe duurzame manier van reizen dat u meer betrokken raakt bij wat ter plaatse gebeurt. Duurzaamheid begint uiteindelijk met betrokkenheid.
Gemsbok Reizen introduceert daarom het nieuwe reizen. We vullen dat in met twee themareizen waarin we een ander uitgangspunt kiezen dan zoveel mogelijk mooie bestemmingen combineren. We gaan uit van de tijd die nodig is om een omgeving naar behoren te leren kennen en betrokken te raken. In de reis ‘Duurzaam op reis: meet the locals’ focussen we op betrokkenheid bij de locale situatie. U ontmoet locale mensen en zult overnachten in lodges die daadwerkelijk betrokken zijn bij hun omgeving. Er is een 25-daagse en een 17-daagse reis samengesteld.
Het tweede thema legt meer de nadruk op het eigen welzijn, ook een vorm van duurzaamheid. Deze reizen zijn gethematiseerd onder Het Ritme van Afrika: Slow down the Soul. In het nieuwe reizen is er tijd. Tijd om de ander in Afrika te ontmoeten en tijd voor uzelf. Laat een warme, lome zomermiddag vol van Afrikaanse stilte eens over u heen komen. Vooral in de ongerepte natuur ligt de balans die we nodig hebben. En eigenlijk is er maar één voorwaarde aan verbonden: meer dagen uittrekken om hetzelfde te doen.
Duurzame lodges
Voor de reis Meet the Locals werken we vooral samen met accommodaties die zijn aangesloten bij ‘FTTSA’ Fair Trade in Tourism South Africa. Soms kiezen we voor andere lodges die op een andere manier bijdragen aan duurzaam toerisme. Deze accommodaties zorgen o.a. voor eerlijke lonen voor hun medewerkers, goede werkomstandigheden, ruimte voor scholing en ontwikkeling, maar er wordt bijvoorbeeld ook geïnvesteerd in lokale gemeenschapsprojecten – en lokaal inkopen gedaan om lokale boeren en winkels te steunen.
Verder vinden wij dat bij duurzaam reizen ook het leren kennen van bestemmingen en mensen hoort. En dat gaat moeilijk als u maar 1 of 2 dagen op een bestemming verblijft. De onderstaande reis is daarom een rustige reis, waarbij we ervoor gekozen hebben om niet alle hoogtepunten aan te doen, maar om op een paar plaatsen wat langer te blijven, zodat een beter inzicht in de betreffende streek ontstaat.
Sawubona - Ninjani?
Het kost een beetje oefening, maar deze Zulu-groet (zonder kliks!) is nog redelijk makkelijk aan te leren. U heeft het nodig als u met onze gids midden op het platteland van Zululand de school of het dorp instapt. ‘Goedendag, hoe gaat het met u?', vraagt u daarmee in het Zulu. Waarschijnlijk is het antwoord: ‘saphila' (uit te spreken als sapiela) - het gaat goed. Respect voor gewoontes en tradities is erg belangrijk bij de plattelandsgemeenschappen. Onze Zulu-gids vertelt u wat hij doet voordat hij het dorp binnen gaat. Het dorp ligt in een gebied tussen Nqutu & Dundee - het hart van Zululand waar lange rijen Zulu-kralen zich aaneen rijgen. Onze gids laat u de locale school zien en het dorp van zijn broer waar hij zelf is opgegroeid. Het geeft u als bezoeker de kans om te zien hoe Zulu's anno 2009 leven. Verwacht geen kleding uit de 18e eeuw of jongens met speren. In Zululand is het moderne leven ook niet meer weg te denken.
Dat wil niet zeggen dat het daar is zoals wij gewend zijn. Integendeel eigenlijk. Er is geen stromend water, geen elektriciteit en de sociale structuur van de familie speelt een belangrijke rol. In feite ligt de traditie vooral in het omgaan met elkaar, de normen en waarden die gedeeld worden. De initiatie van jonge jongens die hen naar volwassenheid begeleiden, polygamie, het betalen van bruidschat. Onze gids vindt het bijvoorbeeld van groot belang dat gasten feestelijk worden ontvangen. Een locale zanggroep is daarom altijd van de partij en meestal geven de kinderen een ‘dansshow' weg terwijl de volwassenen een lekker Zulu-biertje drinken.
Voor de bewoners zelf is het altijd weer bijzonder als er bezoek komt.
Afgezien van de feeststemming en de feestelijke ontvangst zult u zien hoe de Zulu's dagelijks leven. U mag een kijkje nemen in een rondavel, ziet hoe jong en oud met elkaar omgaan en kunt een praatje met de bewoners aanknopen. Sommigen praten een beetje Engels of Afrikaans. Het gaat hier niet om een show of excursie die dagelijks plaatsvindt. Zowel het dorp als onze gids heeft een aantal dagen nodig om zich op het bezoek voor te bereiden.
Kijk voor deze excursie op onze reis Geur & Kleur in Zuid-Afrika of Groene Safari reis, balsem voor de ziel. Ook onze groepsreizen Onvergetelijk Zuid-Afrika gaan naar Dundee.
Kunstenaars in Elim
Net buiten Makhado (voorheen Louis Trichardt) wonen diverse Venda-kunstenaars die in hun eigen huis potten, houtsnijwerk en beelden maken, meestal met een Venda-betekenis. In de traditionele hutten ligt vaak nog een vuurtje te smeulen op de vuurplaats buiten waar het eten wordt gekookt, terwijl u van de kunstenaar een enthousiaste uitleg krijgt van zijn gemaakte kunst. Bezoek de kunstenaars op eigen gelegenheid (bijvoorbeeld tijdens de Groene Safari Reis, balsem voor de ziel) of boek via ons een locale gids die een ochtend of middag met u mee gaat.
Eco-bloemen & rooibostoer in Clanwilliam
Wat heeft een eco bloemen- & rooibostoer te maken met interactie, zult u misschien vragen. We kunnen alleen maar zeggen: reis naar Clanwilliam en beleef het zelf. De rooibostour die wij aanbieden is eigenlijk een excursie die niet in woorden is uit te leggen. De feiten op een rijtje: u krijgt een toer waarin verteld wordt over rooibos, over de bloemen en planten in dit deel van de Kaap en u krijgt een lekker diner.
Dat is op zich al bijzonder, want uw gids Chris vertelt bevlogen over de natuur en zijn vrouw Annet maakt bijzonder lekkere ecologische maaltijden. Maar hoe belangrijk ook - het gaat uiteindelijk wat er zich tussen al die gebeurtenissen afspeelt. Bij Chris & Annet zult u heel lang de herinnering blijven houden aan mensen met een warm hart en een ongelofelijke liefde voor hun gasten. En dat levert een interactie op die de meeste bezoekers nooit meer vergeten.
Families 4 Families
In Sabie ondersteunen we een hulpproject dat is opgezet door de voormalige eigenaresse van Sabies Townhouse. Het is eigenlijk een heel mooi verhaal. Ginny studeerde eind jaren '90 en het begin van het nieuwe millenium voor predikant. Geboren en getogen in Engeland voelde zij zich bijzonder aangetrokken tot de geloofsgemeenschappen in Zuid-Afrika. Van de sociale ellende om haar heen nam ze nota, maar hield ook een zekere afstand. Tot op een dag.
Op een dag werd haar duidelijk dat de ellende soms te groot was voor woorden. En dat haar geloof uiteindelijk betekenis moest krijgen in hulpvaardigheid. Ze richtte de stichting Families 4 Families op, met doel om de interactie tussen blanken in het dorp en zwarten in de townships te bevorderen. Niet alleen hulp bieden, maar ook samen praten en leren van elkaar. In de praktijk blijkt de ellende in de townships zo groot dat het in eerste instantie op hulp aankomt.
Samen met een aantal mensen uit de gemeenschap wordt heel praktische hulp geboden. Aan moeders die alleen met hun kinderen achterblijven, aan wezen, aan aids-patiënten, aan kinderen die willen gaan studeren. U kunt de wijk bezoeken en wordt dan rondgeleid door één van de locale projectleidsters. Samen wandelt u door de wijk en bezoekt een aantal bewoners. Praat met hen en ervaar hoe het leven is voor deze mensen, soms vol hoop, vaak met tegenslagen.
Thee & struisvogelsieraden in de Kleine Karoo
Tegen onze reizigers zeggen we (half) voor de grap wel eens dat elke bestemming gekozen mag worden maar dat ons guesthouse in De Rust eigenlijk verplicht is. Echte Afrikaanse gastvrijheid staat u hier te wachten, dat staat voorop. Met eigenaren Anton & Susan kunt u over van alles en nog wat een goed gesprek houden. Achter alles wat u hier ziet en beleeft, kunt u hier vooral betrokkenheid ervaren met de locale gemeenschappen. Tijdens de jeepsafari (een absolute aanrader!) wordt u meegenomen voor een bezoek aan een typisch Kleurlinghuis, misschien met een kopje thee. Wilt u een keer mee naar de kleurlingkerk? Op zondag en soms op woensdagavond zijn er diensten. Susan regelt graag een bezoekje voor u aan een gehandicaptenproject in Van Wyksdorp waar gehandicapten van struisvogeleierschaal sieraden maken.
Wandeltoer door township Graaf Reinett
Rondom Graaf Reinett liggen de wijken waarin zowel kleurlingen als Xhosa's wonen. Onze Xhosa gids neemt u mee op een wandeling door de wijken en laat zien hoe het dagelijkse leven eraan toe gaat. De wandeltocht is ontspannen, eenvoudig maar zeer indrukwekkend. U krijgt namelijk de kans om samen met uw gids bij mensen op bezoek te gaan en een praatje te maken. Zo ervaart u daadwerkelijk hoe het leven van alledag in een plattelandstownship is. Kijk voor deze wandeltocht bij ondermeer de Kaapse Reis
Ontmoet de Ndebele koningin
De Ndebele stam leeft vooral ten noordoosten van Pretoria en is een stam met een heel eigen kunstvorm. De geschilderde patronen die Ndebele vrouwen op hun huizen (en in vroeger tijden ook op hun schorten) aanbrengen, is zeer herkenbaar. Enkele Ndebele vrouwen zoals Esther Mahlange wordt zelfs wereldwijd uitgenodigd om haar werk ten toon te stellen of eventueel te schilderen. Het is een absoluut voorrecht als u tijdens de excursie deze bijzondere vrouw thuis treft. Ondanks haar wereldfaam (in 1991 beschilderde zij een BMW waarmee ze wereldberoemd is geworden) blijft ze zichzelf met al haar tradities. Haar kledij is nog altijd van een traditionele Ndebele vrouw met nek- en enkelringen die niet verwijderd kunnen worden. In deze kledij reist ze de hele wereld over.
Tijdens deze Ndebele excursie wordt u door een locale gids bovendien meegenomen naar de katholieke kerk waar vrouwen hun schilderingen hebben aangebracht en luncht u met één van de vrouwen van de - inmiddels overleden - Ndebele koning. U hoort over de tradities die zo belangrijk zijn en ziet tegelijkertijd een wereld die tussen toen en nu in beweegt.
U kunt deze excursie boeken bij een verblijf in Johannesburg, Pretoria of Cullinan. Vraag ons naar de mogelijkheden.
Himba
Waar in Zuid-Afrika traditionele en westerse gewoontes door elkaar lopen, kunt u in Namibië nog stammen tegenkomen waar het traditionele leven is zoals het was. Als u echt wilt zien hoe Afrikaanse stammen leefden, moet u beslist een bezoek brengen aan de Himba. We kunnen u alleen maar adviseren hier niet te lang mee te wachten. Ook de Himba-cultuur staat onder druk van de vooruitgang, maar op dit moment leeft nog zo'n 6000 Himba het leven zoals hun voorouders in het jaar 1500, of 1200, of 850...
Behalve de indrukwekkende traditionele samenlevingsvormen zijn de Himba makkelijk herkenbaar - vooral de vrouwen. Zij smeren zich namelijk dagelijks in met rode klei. Zowel hun lichaam als haar krijgt daardoor een warme rood/oranje kleur. Onze gids (zelf Himba) neemt u mee voor een respectvolle ontmoeting. Het is zijn streven om telkens wisselende dorpen te bezoeken. Een bezoek wordt namelijk betaald met voedselvoorraden en zo ontstaat er een rechtvaardigere verdeling.Een bezoek aan het dorp kan dagelijks anders ingevuld worden en is afhankelijk van de aanwezigen. Soms kunt u gezellig keuvelen met de vrouwen, soms zal de hoofdman u persoonlijk rondleiden. U zult merken: de Himba is net zo nieuwsgierig naar uw leven als u naar dat van hen. Een vraag waar u alvast over na kunt denken: hoeveel dagen moet je lopen om vanaf Nederland of België in Kaokaveld te komen?
De levenswijze van de Himba staat onvermijdelijk onder druk. Kinderen krijgen scholing (mobiele scholen) en er rijden mobiele ziekenhuizen. Sommige Himba vertrekken naar de stad, volgen een beroepsopleiding, krijgen een mobiele telefoon, willen de wereld zien. Sinds 2008 is de belangrijkste toegangsweg tot Kaokoland geasfalteerd en kunnen ook bussen Opuwo bereiken.
Wilt u de Himba-cultuur nog zien, boek dan één van onze Namibiëreizen met bezoek aan Opuwo.
Het oudste volk der aarde
Zuidelijk Afrika is origineel het domein van de Bushman, de Bosjesmannen - tegenwoordig verdeeld in de Khoi San & Khoi Khoi. Dit volk van meest kleine bruine mensen en hun hoge jukbeenderen is bijna te niet gegaan. Alleen in Botswana & Namibië leeft nog een deel van de San-bevolking. Maar ook in deze beide landen is het leven hen niet gemakkelijk gemaakt. Soms werd hen het traditionele leven bijna onmogelijk gemaakt, zoals in Botswana, soms werden ze en masse ingezet als spoorzoeker tijdens de oorlog, zoals in Namibië. In beide gevallen geldt dat ze zich soms volgens hun eigen tradities en gewoontes kunnen blijven leven maar dat ze soms ook gedwongen worden om Westerse leefwijzen over te nemen. In dat geval zoeken ze vaak werk op een boerderij, de kinderen gaan naar school en zover als mogelijk worden oude tradities bewaard.
Toch kunt u in beide landen nog kennis maken met het leven van de Bushman. Soms is de kennismaking gegoten in een excursie of een wandelsafari (Tsumeb, Namibië). Een andere keer kunt u aanwezig zijn bij het dansen van een groep. Vooral dit laatste is een bijzondere belevenis. Het kan best zijn dat enkele van deze mensen een leven hebben waarin school en mobiele telefoon al een rol spelen, maar desalniettemin zult u kippenvel krijgen van de klanken en dansvormen die tot de oudste vormen ter wereld behoren.
We kunnen u diverse ontmoetingen met San-mensen aanbieden. Omdat zij in afgelegen streken wonen, is een goede planning vereist. In de reis Selfdrive door Botswana & Zuid-Afrika hebben we de mogelijkheid ingepland een dans rondom het vuur bij te wonen.